از ميان حوادث درناك تاريخ اسلام، هيچ حادثهاي وحشتناكتر و غم انگيزتر وگريهآورتر از سقوط غرناطه - پايتخت اسلام دراندلس( اسپانيا (نيست.
غرناطه، قرنها عروس اندلس بود كه با «الحمراء» كاخ مجلل و با عظمت خود بر سرنوشت ملتي عظيم حكومت ميكرد، و با مراكز علمي و مدارسش، نور علم و فنون را به نقاط مختلف شبه جزيرهي اسپانيا و جنوب اروپا ميپاشيد. ولي كار آن به جايي رسيد كه تنها دولت اسلامي در سراسر اسپانيا قرارگرفت، طوريكه در سال 896 هـ..ق خود را تنها ديد و از هرگونه ياور محروم ماند.
سپاهيان مسيحي از هرطرف آن را محاصره كرده و كاخ با عظمت «الحمرايش» را زير نظر داشتند. گويي تقدير برآن بود كه گور اسپانياي اسلامي و تمدن درخشان و علوم و فنون و تمام مظاهر مجد و عظمت درآن باشد.
اسپانيايي كه ساليان درازي خاطرهي حكام و اميران و سرداراني مانند عبدالرحمن الداخل وملك ناصر واميرالمسلمين يوسف بن تاشفين ونبردهايي مانند زلاقه ومنصوره و…بود.
مدتي بود دولت اسلام در آن، به سرعت رو به انحلال ونابودي نهاده بود. پايگاه ومرزهاي باز ماندهي آن پيوسته بدست اسپانياي مسيحي سقوط مي كرد.تا اينكه دراواخر قرن پانزدهم ميلادي چيزي جز مملكت كوچك غرناطه باقي نمانده بود.
در طول سالهاي 891 تا 895 هـ .ق چندين نبرد بين اتحاد مسلح صليبي به سركردگي فرديناند و ايزابلا وحكمران غرناطه ابو عبدالله صغير كه در نهايت ضعف وبي ياوري به سرميبرد، درگرفت وجنگجويان مسلمان دراثناي اين جنگها نهايت رشادت ومردانگي را نشان دادند. طوريكه باعث وحشت وشگفتي دشمن شده بود، روح سلحشوري درآن لحظات حساس، دروجود جنگجوي بزرگزادهاي جلوهكرده بود كه سرشار از عزم، شجاعت و شهامت بود.
اين مرد موسي بن ابي الغسان نام داشت كه به دشمني عميق بامسيحيان شهرت يافته بود.
اوسعي داشت روح جنگحويي ودلاوري وتمرين نظامي را درمردم غرناطه بيداركند. شخصاً فرماندهي ستونهاي اعزامي به سرزمين دشمن را بعهده ميگرفت.
زماني كه فرديناند پنجم با انبوه سپاه خود دردشت غرناطه ظاهرشد واز ابوعبدالله خواست تسليم شود او نيز سران سپاه و وزرا را براي تعيين تكليف ومشورت فرا خواند. فرياد اميردلاور، موسي برخاست كه مي گفت: « بگذاريد پادشاه مسيحيان بداند كه عرب براي اسب سواري ونيزه اندازي متولد شده است. اگر چشم به شمشيرهاي ما دوخته، بايد آنها را دريافتكند وبسيار هم گران دريافت نمايد، اما من بهتر ميدانم كه در ويرانههاي غرناطه بميرم، ولي در كاخهاي مجلل، بحال ذلت درمقابل دشمن دينم، زنده نمانم ».
سخنان اوبا فرياد شادي افسران ديگر وحاضران تأييد شد. ابو عبدالله نيز متأثر شد وبه پادشاه مسيحي پيغام دادكه تا سرحد مرگ خواهند جنگيد. آري چنين بودكهبارها اين سردار رشيد اسلام با سخنان خود روح دفاع و دلاوري را در قلبهاي مرده و بيروح، زنده و بيدار كرد.
ولي افسوس! ملتي كه زندگي باذلت دنيا را برمرگ با عزت در راه دين و اسلام ترجيح دهد، عاقبتي جز ذلت وشكست نخواهد داشت.
هنگاميكه بعد از مدتي مسلمانان حاضر به تسليم شهر و پذيرفتن شروط نصاري شدند- شروط اين پيمان دركتاب « نهاية الاندلس وتاريخ العرب المنتصرين » آمده- و وزرا درآن لحظهي حساس تشكيل جلسه داده بودند تا شروط تسليم را امضاء ودولت وملت خود را محكوم به محو ونابودي نمايند، بسياري ازحضّار نتوانستند جلوي گريه ونالهي خود رابگيرند. ولي موسي كه تا آن لحظه گرفته وساكت بود، خطاب به حضّارگفت: « اي بزرگان! شيون كار زنان وكودكان است. ما مرديم وجانهايي داريم كه براي ريختن خون آفريده شده است.نه براي ريختن اشك. من ميبينم كه ملت چنان روحيهي خودرا باختهكه محال است بتوانيم غرناطه را نجات دهيم. ولي يك چيز براي مردان بزرگ وجود دارد وآن هم مرگ شرافتمندانه است. پس بگذاريد درحال دفاع از آزادي و انتقام مصائب غرناطه جان بدهيم. عنقريب سرزمين ما فرزندان خود را از زنجير بيداد دشمن غالب، آزاد خواهد ساخت. اگر يكي از ما نتواند قبري بيابد، كه در آن استخوانهايش را بپوشاند. ولي آسماني كه او را بپوشاند، معدوم نميشود. خدا نكند، بگويند اشراف غرناطه ترسيدند از اينكه در راه دفاع از آن بميرند ».
سپس موسي ساكت شد وسكوت مرگ بار بر مجلس حكمفرما شد. ابوعبدالله نگاهش را به اطراف برگردانيد، ديدكه يأس برهمه چيره شده و هرگونه حماسهاي ازدلهاي شكسته فروكش كرده. فرياد الله اكبر و لااله الاالله سر داد وفرمود: چيزي جلوي مشيت خداوندي را نمي گيرد. وبه دنبال او همگي اهل مجلس نيز فرياد زدند وذلت خود را به پاي تقدير نهادند.
وقتي موسي ديد آنها ميخواهند شروط تسليم را امضاء كنند. برخاست وبا خشم فرياد زد:« خود را فريب ندهيد، مپنداريد كه مسيحيان به پيمان خود عمل خواهند كرد وبه پادشاهشان اعتماد نكنيد، مرگ كمترين چيزي است كه ما از آن مي ترسيم، شهرهاي ما را غارت و ويران خواهندكرد، مساجد ما را آلوده وبه زنان ودختران ما تجاوز خواهندكرد. آنچه ما در پيش روي داريم، ستمي فاحش، تعصبي وحشيانه، تازيانه وزنجيرها، زندان، سربريدن وسوختنهاست. اينها مصائبي است كه در پيش روي داريم وهديهي اشخاص ضعيفي است كه امروز نميخواهند با عزت بميرند.
اما بخدا سوگند من هرگز آن روز را نخواهم ديد ».
سپس ناراحت وغمگين مجلس را ترك گفت و به خانه رفت، سلاح پوشيد وسوار بر اسب عزيزش پس از پيمودن خيابانهاي غرناطه از دروازه «النبيره» خارج شد. ويك تنه برسپاهيان مسيحي حمله كرد تا شهيد شد.
بدينگونه غرناطه سقوط كرد و در روز دوم ربيع الاول سال 897 هـ .ق مسيحيان وارد آن شدند. پرچم مسيحيت در بالاي اين نقطه از قلمرو اسلام برافراشته شد و اينگونه عمردولت اسلامي در اندلس به پايان رسيد.
آري! اين بود سرگذشت اسف بار و دلخراش غرناطه، و اين بود داستان قهرمان آن، موسي بن ابي الغسان. داستان قهرماني مسلماني كه بهترين نمونهي دلاوري وزيباترين معني فداكاري، خلوص، جانبازي وشهامت بود.
حافظ عبدالواحد دهواري
مصدر: نوار اسلام (islamtype.com)
